Ruim 80 topstukken van Vlaamse en Hollandse meesters zijn dit voorjaar voor het eerst samen te zien in de tentoonstelling Ode aan Antwerpen. Het is de hoogste tijd voor een ode want zonder de religieuze en economische vluchtelingen uit Antwerpen was de bloei van de Hollandse schilderkunst in de zeventiende eeuw er niet geweest. Van 14 mei t/m 17 september 2023 nemen grote meesters als Maerten de Vos, Frans Floris, Frans Hals, Peter Paul Rubens en Rembrandt van Rijn de bezoeker mee in dit turbulente verhaal. Nooit eerder is er zo’n omvangrijke en veelomvattende tentoonstelling over dit onderwerp georganiseerd.

Ode aan Antwerpen toont de immense invloed van de gevluchte Antwerpenaren op de kunst en de kunstmarkt in de Republiek. De tentoonstelling brengt niet alleen de roerige geschiedenis van een van de meest gewaardeerde kunststromingen ter wereld in beeld, maar geeft ook een interessante inkijk in de blijvende artistieke wisselwerking tussen de Zuidelijke en Noordelijke Nederlanden. Dit aan de hand van veel grote en kleurrijke doeken en panelen waarvan een aanzienlijk deel voor het eerst in Nederland te zien is. Een feest voor het oog!

In de zestiende eeuw was Antwerpen de belangrijkste handelsmetropool van West-Europa. Mede daardoor ontwikkelde de stad zich tot het centrum van de kunst en kunsthandel. De schoonheid en kwaliteit van de Antwerpse kunst was ongeëvenaard en de artistieke invloed reikte tot ver buiten de landsgrenzen. Er ontstonden nieuwe genres en voor het eerst kwam een vrije kunstmarkt tot ontwikkeling. Religieuze en politieke onrust in de tweede helft van de zestiende eeuw veroorzaakten een kantelmoment.

In 1585 gaf Antwerpen zich na een maandenlange belegering over aan de Spanjaarden. Met deze Val van Antwerpen kwam het tot een definitieve scheiding tussen de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden. Het Zuiden bleef katholiek en in Spaanse handen, het Noorden werd overwegend protestants. Doordat het Noorden de belangrijkste handelsroute, de rivier de Schelde, blokkeerde verloor Antwerpen al snel zijn economische toppositie. Deze ontwikkelingen veroorzaakten een massale uittocht van vooral protestantse kunstenaars en kooplieden naar de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Amsterdam werd het nieuwe Antwerpen. De kunst en economie kwamen er in de zeventiende eeuw tot volle bloei.

De helft van de getoonde kunst is afkomstig uit de collectie van The Phoebus Foundation in Antwerpen. De andere helft komt uit de collectie van Museum Catharijneconvent en van vooraanstaande bruikleengevers als het Mauritshuis, het Rijksmuseum, Museum Boijmans Van Beuningen en het Snijders & Rockoxhuis.

---