De wereld waarin we leven is druk-druk-druk en verandert in hoog tempo. In 1900 was dat niet anders. Wanneer de industrialisatie in Gent volop aan de gang is, ontstaat een tegengeluid. Een groep jonge artistiekelingen keert zich tegen de ronkende industrie en vluchtigheid van het dagelijks bestaan. Ze ontvluchten de drukke stad om in het pittoreske dorp Sint-Martens-Latem aan de rivier de Leie te gaan wonen. Door een sterke verbondenheid met de natuur ontstaat daar een sfeer van spiritualiteit en verdieping, die hun alle ruimte en inspiratie geeft om kunst te creëren. De kunstenaars grijpen daarbij terug naar hun voorgangers, maar dan met een verfrissende blik.

Symbolisme in Vlaanderen gaat over drie belangrijke kunstenaars van de groep: George Minne, Valerius de Saedeleer en Gustave van de Woestyne. De beeldhouwer Minne heeft al naam gemaakt als symbolist wanneer hij in 1899 in Sint-Martens-Latem gaat wonen. Met zijn verstilde beelden en spirituele gedachtengoed is hij een voorbeeld voor anderen. De Saedeleer is meester in het schilderen van landschappen; met zijn dromerige en weidse vergezichten zet hij de tijd stil. Van de Woestyne richt zich in zijn schilderijen op de mens. Fijngetekende, krachtige boerenkoppen met karakteristieke gelaatstrekken legt hij in treffende kleuren vast. Werken van gelijkgestemden als schrijver-dichter Karel van de Woestyne en schilder Jan Toorop maken de tentoonstelling compleet.

Gustave Van de Woestyne

Gustave Van de Woestyne was een van de meest oorspronkelijke vertegenwoordigers van de moderne kunst in België. Als symbolist en bewonderaar van de middeleeuwse kunst, maar ook als geestesgenoot van de modernistische stromingen zoals het expressionisme en het neorealisme, creëerde hij een oeuvre dat in zijn tijd niemand onverschillig liet. Gustave Van de woestyne werd in zijn geboortestad Gent slechts één keer herdacht met een tentoonstelling. Deze vond plaats in het Museum voor Schone Kunsten in 1949, twee jaar na zijn overlijden.

In 1900 vestigde Gustave Van de Woestyne zich met zijn oudere broer, de dichter, prozaïst en kunstcriticus Karel van de Woestijne, in Sint-Martens-Latem, een landelijke gemeente in de Leiestreek in de omgeving van Gent. Ze vervoegden er de kunstenaars Valerius De Saedeleer, Albijn Van den Abeele en Georges Minne. Samen vormden zij de zogeheten eerste groep van Latem. Het was in dit gezelschap dat Van de Woestyne zich zowel intellectueel als artistiek ontwikkelde. Met zijn kunstenaarsvrienden deelde Van de Woestyne een belangstelling voor het landelijke leven dat los stond van de industriële maatschappij, een zin voor contemplatie en vroomheid en een bewondering voor de Vlaamse en Italiaanse Primitieven Hij realiseerde tijdens deze periode onbevangen voorstellingen van het landleven, bijbelse taferelen en gevoelige portretten van dorpsfiguren, familieleden en vrienden.

In het verlengde van de boer ligt het onderwerp van de papeter. De grote kom pap op de voorgrond trekt de aandacht. Het is de directe blik die intrigeert. Ook hier plaatst Van de Woestyne zijn model tegen een gouden achtergrond, als een heilige in een icoon.

Valerius de Saedeleer

Aanvankelijk onderging De Saedeleer de invloed van het impressionistische werk van Franz Courtens. Na een bezoek aan de tentoonstelling van de Vlaamse Primitieven in 1902, verandert zijn stijl. De voorgrond van zijn landschappen worden minutieus uitgewerkt, terwijl hij de wijdse hemel zonder detail afbeeldt. Bruegeliaanse landschappen worden zo ontvolkt tot verstilde panorama’s.

In augustus 1930 overleed zijn echtgenote Clemmeke Limpens, een grote slag voor De Saedeleer. Ook zijn eigen gezondheid ging achteruit. Dit werd weerspiegeld in zijn schilderwerk. Zijn fraaie kleurenpallet beperkte hij steeds meer beperkt tot wit, zwart en grijs.

George Minne

De verworpenen (potlood op papier) is een hoogtepunt in het getekende oeuvre van de kunstenaar. Minne kiest voor verlengde figuren, hoekige lichaamsdelen, tegengestelde richtingen en droefheid in de gezichten. Zowel zijn werken op papier als zijn sculpturen tonen regelmatig een haardos van golvende, parallelle lijnen. De Nederlandse kunstenaar Jan Toorop past dit eveneens toe; met hem heeft Minne een artistieke uitwisseling.

In Minne’s vroege werk vomt de smart een belangrijk thema. Dit beeld geeft een schrijnend, maar ook een ingehouden leed weer. Het wanhopige gebaar van de moeder wordt versterkt door het neergezonken kinderhoofd. Mede door de frontale houding en de Egyptische troon bereikt Minne een monumentale voorstelling.

---

https://www.hetnoordbrabantsmuseum.nl/bezoek/tentoonstellingen/2022/07/symbolisme-in-vlaanderen/